Kortyzol powszechnie uznaje się za czarny charakter i głównego winowajcę katabolizmu. Jest silnym glikokortykosteroidem uwalnianym z kory nadnerczy.

Normy stężenia kortyzolu

Normy dorośli, krew [14]:

  • 8:00 rano: 5-23 μg/dL (138-635 nmol/L),
  • 16:00: 3-13 μg/dL (83-359 nmol/L),

Norma dorośli, mocz [14]:

< 100 μg na 24 h lub < 276 nmol/L

Podwyższone wartości dla kortyzolu obserwuje się [14]:

  • w Zespole Cushinga,
  • gruczolaku lub raku nadnerczy,
  • nowotworach wytwarzających ACTH,
  • nadczynności tarczycy,
  • nadwadze,
  • stresie,
  • nadużywaniu specyficznych leków (patrz dalej),
  • przy prowadzeniu objętościowego treningu aerobowego (patrz dalej).

Obniżone wartości kortyzolu [14]:

  • wrodzony przerost nadnerczy,
  • choroba Addisona,
  • niedoczynność przysadki,
  • niedoczynność tarczycy,
  • choroby wątroby,
  • supresja przy stosowaniu niektórych leków.

W nadmiarze, w ustroju kortyzol:

  • hamuje działanie testosteronu, najprawdopodobniej na poziomie genomu (S. Ambroziak „Kortyzol–Katabolik Czy Anabolik…?”),
  • osłabia kości, gdyż hamuje wchłanianie wapnia – potencjalne złamania kości,
  • może zwiększać ciśnienie tętnicze,
  • wpływa także na układ nerwowy – wiąże się go z wieloma schorzeniami,
  • przyczynia się m.in. do odkładania najgorszego rodzaju tłuszczu trzewnego, charakterystyczne dla kortyzolu otłuszczenie jest umiejscowione na brzuchu (pas), karku, twarzy. Co ciekawe, wg S. Ambroziaka – działanie lipolityczne kortyzolu obserwuje się – względem kończyn,
  • prowadzi do rozpadu mięśni ramion i ud,
  • wzmaga rozpad białek m.in. po treningu (czytaj „straty” w mięśniach),
  • kortyzol zwiększa stężenie glukozy we krwi (także jej syntezę w wątrobie, w uproszczeniu-z tłuszczu),
  • ma też działanie lipolityczne (w uproszczeniu aktywuje proces pozwalający korzystać ze zmagazynowanego tłuszczu) – ale za jaką cenę? Zresztą dotyczy to głównie kończyn, nie brzucha,
  • kortyzol przyczynia się do spadku aktywności układu odpornościowego - immunosupresja (redukcja przepływu jonów Na+ i Ca2+ przez błonę komórkową) – hamuje reakcje zapalne, alergiczne.