Stworzymy dla Ciebie

Indywidualny plan Dietetyczny

Sprawdź ofertę

Poznaj nasz nowy

Kalkulator kalorii

Wypróbuj go
Forum

Stworzymy dla Ciebie

Indywidualny plan Dietetyczny

Sprawdź ofertę

Poznaj nasz nowy

Kalkulator kalorii

Wypróbuj go
Artykuły
Sklep

Stworzymy dla Ciebie

Indywidualny plan Dietetyczny

Sprawdź ofertę

Poznaj nasz nowy

Kalkulator kalorii

Wypróbuj go
Kuchnia
Historia i skutki stosowania amfetaminy oraz pochodnych

Historia i skutki stosowania amfetaminy oraz pochodnych

Maciej Sulikowski

Amfetamina została zsyntetyzowana w 1887 r. (inni podają datę 1885 r.). Była nadużywana już w latach 40. XX wieku, w trakcie II WŚ. Przez swoją popularność szybko została zdelegalizowana. Przez 110 lat ludzie myśleli, iż nie występuje naturalnie, ale zidentyfikowano ją w 1997 r. w roślinie Acacia berlandieri (obok metamfetaminy, tyraminy, dopaminy, nikotyny, nornikotyny, meskaliny i wielu innych związków).

Podpowiedź trenera:

Jeśli nie masz wystarczającej wiedzy - chętnie ułożymy profesjonalny plan za Ciebie. Dołącz do grona 50 000 zadowolonych klientów :)

  • Darmowe konsultacje z doświadczonym dietetykiem i trenerem
  • Ponad 4000 posiłków i 500 ćwiczeń, które możesz dowolnie wymieniać
Sprawdź ofertę

Nadal jest niezmiernie popularna na czarnym rynku. Sięgali po nią przez kilkadziesiąt lat sportowcy, np. kolarze. Sięganiu po metamfetaminę przypisuje się śmierć angielskiego kolarza Toma Simpsona w 1967 r. W jego krwi znaleziono duże stężenia metamfetaminy. Metamfetamina była elementem programu dopingowego w NRD.

Amfetaminie branej przez pilotów przypisuje się wiele incydentów. Prawdopodobnie nie wiemy o większości z nich, ale to co wypłynęło na światło dzienne jest niesamowicie niepokojące. 17 kwietnia 2002 r. dwa F-16 leciały niedaleko Kandaharu zapewniając bezpośrednie wsparcie powietrzne siłom koalicji walczącym w ramach operacji "Enduring Freedom". Piloci o kryptonimach Coffee 51 i Coffee 52 latali sobie od 6 h, gdy nagle zauważyli rzekomy ostrzał z ziemi. Coffee 52 zapytał o zgodę operatora AWACS, czy może odpowiedzieć "Talibom" z działka vulcan (20 mm). Po serii rozmów, po 2 minutach i 20 sekundach, Coffee 52 odpalił kierowaną laserowo 226-kg bombę. Zabiła ona 4 Kanadyjczyków, a 8 zraniła. Okazało się, iż 2 h przed zdarzeniem Coffee 52 przyjął 10 mg dekstroamfetaminy.

Historia amfetaminy w medycynie

Potencjał amfetaminy w leczeniu nadpobudliwości odkryto po raz pierwszy w latach 30. XX wieku. W 1973 r. w Stanach Zjednoczonych wyprodukowano już 8 miliardów tabletek zawierających amfetaminę. Zarówno legalne, jak i nielegalne używanie amfetamin znacznie wzrosło w kolejnych latach.

Pomimo  zaleceń, aby środki z grupy amfetamin były stosowane wyłącznie w leczeniu narkolepsji i ADHD, niektórzy lekarze nadal wypisywali recepty w celu np. zwalczania otyłości, depresji i zaburzeń poznawczych po udarze. W 1991 r. w USA wciąż było mniej, niż 500 tysięcy recept na amfetaminę rocznie. Jednak w ciągu następnej półtorej dekady ilość wyprodukowanej amfetaminy i liczba recept wystawionych w Stanach Zjednoczonych dramatycznie wzrosły. Jak to się stało? Całkiem prosto - znaleziono sposób na masową sprzedaż legalnej amfetaminy. Współcześnie w USA, „jako leki na ADHD” stosuje się Adderall, zawierający amfetaminę i dekstroamfetaminę oraz ritalin zawierający metylfenidat. 66% dzieci w wieku od 4 do 17 lat ze zdiagnozowanym ADHD (zespołem nadpobudliwości psychoruchowej; ang. attention deficit hyperactivity disorder) dostało „lek na ADHD”. Należy dodać, iż W USA w 2003 r. zdiagnozowano 4.4 mln dzieci z ADHD, a w 2007 r. już o milion więcej.

Amfetamina jest obecnie zatwierdzona przez FDA do leczenia ADHD i narkolepsji, a metamfetamina jest zatwierdzona do leczenia ADHD i otyłości. W przypadku ADHD amfetamina jest stosowana w dawce 2,5 mg dziennie dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat i od 5 do 40 mg dziennie amfetaminy w postaci o natychmiastowym uwalnianiu (IR) dla dzieci w wieku szkolnym. Amfetamina w preparacie o przedłużonym uwalnianiu (XR) ma dla dzieci maksymalną zatwierdzoną dawkę dobową 30 mg. W przypadku dorosłych, Adderall XR jest zatwierdzony w dawkach do 20 mg na dzień, ze względu na brak dowodów na wyraźnie lepsze korzyści ze stosowania wyższych dawek. Po doniesieniu, że dzienne dawki Vyvanse 30 mg, 50 mg i 70 mg poprawiły objawy ADHD w próbie 414 osób dorosłych, FDA zatwierdziła lek w kwietniu 2008 r. Istnieją dowody sugerujące, że niektóre osoby dorosłe wymagają wyższych dawek amfetamin, niż zatwierdzone, w celu osiągnięcia lepszego efektu kuracji. Skutki długotrwałego leczenia stymulującego u dorosłych nie zostały jednak w pełni zbadane i obecnie naukowcy uznali to zadanie za priorytet.

W przypadku narkolepsji zaleca się stosowanie amfetaminy w dawce 5 mg na dobę u dzieci w wieku od 6 do 12 lat oraz od 10 do 60 mg na dobę u tych w wieku powyżej 11 lat. Chociaż jest rzadko stosowana, metamfetamina jest zatwierdzona do stosowania w ADHD w dawkach między 5 a 25 mg dziennie dla pacjentów powyżej 6. roku życia. Metamfetamina jest zatwierdzona w leczeniu otyłości w dawce 5 mg. Jest ona przyjmowana przed posiłkami u pacjentów w wieku 12 lat i starszych. Niektórzy lekarze nadal wypisują recepty niezgodnie z oficjalnymi zaleceniami odnośnie stosowania tych leków.

Jakie skutki może mieć stosowanie amfetaminy?

Najczęstsze działania związane z lekami z grupy amfetamin to:

  • utrata apetytu
  • bezsenność
  • niestabilność emocjonalna
  • nerwowość
  • gorączka

W jednym z większych i najlepiej kontrolowanych badań stwierdzono, że nasilenie działań niepożądanych może być większe dla amfetaminy, szczególnie w odniesieniu do występowania bezsenności, drażliwości, skłonności do płaczu, niepokoju lub lęku, odczuwania smutku i występowania koszmarów sennych.

Przewlekli użytkownicy metamfetaminy wykazują wiele nieprawidłowości w funkcjonowaniu neuroprzekaźników, funkcji i strukturze mózgu, szczególnie w jądrze podstawy, w regionie mózgu o najwyższym stężeniu dopaminy. Jądra podstawy to skupienia istoty szarej znajdujące się w obrębie śródmózgowia i brzusznej części kresomózgowia.

Uszkodzenie tych struktur może być związane z:

  • zaburzeniami kontroli aktywności ruchowej,
  • nieprawidłowościami w procesach emocjonalnych i poznawczych, pojawieniem się depresji, manii, lęku i apatii, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych,
  • zmianami osobowości, takimi jak: rozhamowanie, wesołkowatość nieadekwatna do sytuacji, sztywność zachowania, trudności w okazywaniu emocji, skrajny introwertyzm,
  • zaburzeniami w funkcjonowaniu układu nagrody i motywacji.

Ponadto opracowania diagnostyczne w rodzaju DSM sugerują, iż amfetamina może wywołać zaburzenia psychotyczne z urojeniami i zaburzenia psychotyczne z halucynacjami.

Amfetamina może wywołać:

  • uzależnienie
  • zespół odstawienia
  • bezsenność
  • uszkodzenia szkliwa zębów (siarczan amfetaminy może zamieniać obecny w szkliwie zębów fosforan wapnia w siarczan wapnia, który jest lepiej rozpuszczalny w wodzie – powstałych w ten sposób mikroubytków nie zauważa większość dentystów)
  • jadłowstręt
  • tachykardię
  • ból w klatce piersiowej
  • nadciśnienie tętnicze
  • zapaść sercowo-naczyniową, zawał serca
  • skurcz naczyń, udar mózgu
  • niepokój, pobudzenie, drgawki, hipertermię, euforię, bezsenność
  • rozszerzenie źrenic, pocenie się, nudności, drżenie, tachypnoe

MDMA (pochodna amfetaminy)może wywołać hiponatremię, rozpad mięśni, drgawki, ostre uszkodzenie nerek, hipertermię, tachyarytmię serca i nagłą śmierć. W literaturze istnieje 25 doniesień o związanej z „extasy” encefalopatii hiponatremicznej, a ponad połowa z opisanych osób zmarła. Niemal wszystkie przypadki dotyczyły młodych kobiet w wieku od 15 do 30 lat, u których stężenie sodu w surowicy wynosiło ≤130 po spożyciu tylko jednej dawki ekstazy. Objawy zwykle pojawiają się w ciągu 2–12 godzin od spożycia ekstazy. Są to bóle głowy, nudności i wymioty, po których następuje zmiana stanu psychicznego, śpiączka, drgawki, zatrzymanie krążenia i oddechu, uszkodzenie pnia mózgu i śmierć.

W jednym z badań zidentyfikowano 87 zgonów związanych z amfetaminami.

Te osoby zmarły z n.w. powodów:

  • przegrzania (hiperpireksja) - 30 przypadków
  • nieznanych - 22 przypadki
  • samobójstwa, wypadku - 14 przypadków
  • mózgowych, w tym hiponatremiaii - 9 przypadków
  • powikłań sercowo-naczyniowych lub powikłań, w tym naczyniowo-mózgowych - 8 przypadków
  • chorób wątroby  - 4 przypadki

Najczęściej z powodów mózgowych, w tym hiponatremii, umierają kobiety.

 

 


Źródła: Steven M. Berman „Potential Adverse Effects of Amphetamine Treatment on Brain and Behavior: A Review”  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2670101/ Bogdan Szukalski Zakład Biochemii Instytutu Psychiatrii i Neurologii  „Amfetamina, metamfetamina i ich psychoaktywne analogi strukturalne” “Oznaczanie śladów krystalicznych zabezpieczanych w nielegalnych laboratoriach oraz składu jakościowego próbek amfetaminy metodą XRD” PROBLEMY KRYMINALISTYKI 252/06 David J Heal,1 Sharon L Smith,1 Jane Gosden,1 and David J Nutt2 „Amphetamine, past and present – a pharmacological and clinical perspective”  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3666194/ Eric. A Bower “Use of amphetamines in the military environment” https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS014067360315060X.pdf  https://flyawake.org/documents/pharmacountermeasurespaper.pdf Increasing Prevalence of Parent-Reported Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Among Children --- United States, 2003 and 2007 https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5944a3.htm Clement BA, Goff CM, Forbes TDA. Toxic amines and alkaloids from Acacia berlandieri. Phytochemistry. 1997;46(2):249–254. Clement BA, Goff CM, Forbes TDA. Toxic amines and alkaloids from Acacia rigidula. Phytochemistry. 1998;49(5):1377–1380. Ilona Laskowska i in. “Udział jąder podstawy w regulacji funkcji emocjonalnych” https://www.termedia.pl/Udzial-jader-podstawy-w-regulacji-funkcji-emocjonalnych,46,11377,0,0.html H. Kostek, J. Sawiniec, M. Tchórz, A. Kujawa, H. Lewandowska-Stanek  “Jaka jest największa tolerowana dawka amfetaminy u osób uzależnionych? – opis przypadku zatrucia 10 g narkotyku.” http://www.narkomania.org.pl/informacje-o-narkotykach/amfetamina/ KILOH LG, BRANDON S. Habituation and addiction to amphetamines. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14455933 Harshad O. Malve “Sports Pharmacology: A Medical Pharmacologist’s Perspective”  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6142890/ Michael L. Moritz “Ecstacy-associated hyponatremia: why are women at risk?” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3769979/


W artykule mówimy o: Zdrowie