PCOS czyli zespół policystycznych jajników - kluczowe informacje - cz. I

PCOS, czyli zespól policystycznych jajników, to najczęstsze zaburzenie hormonalne dotykające kobiety w wieku rozrodczym i zarazem najbardziej pospolita przyczyna zaburzeń płodności. Co ciekawe, o ile dziś diagnoza PCOS stawiana jest dość często, to jeszcze dwie dekady temu mało kto niej nie słyszał. Warto pochylić się na chwilę nad etiologią i metodyką rozpoznawania tego skomplikowanego zespołu zaburzeń i objawów oraz zwrócić uwagę na żywieniowe aspekty postępowania terapeutycznego.

Przeczytaj koniecznie:

Fitnessowa sylwetka a zaburzenia miesiączkowania - część I

Czym jest PCOS i jak często występuje?

Często używany termin "PCOS" to skrót z anglojęzycznej nazwy skomplikowanej przypadłości zwanej zespołem wielotorbielowatych jajników (PolyCystic Ovary Syndrome), zwanej też zespołem policystycznych jajników. PCOS to zespół zaburzeń endokrynnych dotykający około 10 - 15% kobiet w wieku reprodukcyjnym. Przypadłość ta stanowi zarazem najczęstszą przyczynę kobiecej niepłodności.

PCOS rozpoznawany jest dziś stosunkowo często, ale dawniej skuteczna diagnostyka była rzadkością. Co ciekawe pierwsze doniesienia dotyczące zespołem wielotorbielowatych jajników pochodzą z 1935 roku, kiedy to dwóch amerykańskich lekarzy: Irving Stein i Michael Leventhal, opisało nieprawidłowości charakterystyczne dla tej przypadłości. Mimo to jeszcze kilkanaście lat temu rzadko kiedy lekarze potrafili precyzyjnie rozpoznać PCOS u swoich pacjentek.

Diagnostyka

Rozpoznawanie PCOS wcale nie jest proste. Problem polega na tym, że aby stwierdzić istnienie tej przypadłości trzeba wykonać kilka różnych badań, a uprzednio przeanalizować symptomy. W roku 2003 ustalono, że PCOS rozpoznaje się jeżeli występują przynajmniej dwa z poniżej wymienionych kryteriów:

  • rzadkie owulacje lub brak owulacji,
  • objawy nadmiaru androgenów (kliniczne lub biochemiczne),
  • torbielowate jajniki (musi wystąpić minimum 12 powiększonych pęcherzyków  w jajniku lub też średnica jajników jest większa niż  10 cm3 oraz gdy inne przyczyny PCOS są wykluczone).

Zgodnie z powyższymi ustaleniami rozpoznanie PCOS jest możliwe u kobiet bez nadmiaru androgenów, co bywa poddawane krytyce. Wcześniejsze ustalenia zakładały, że nadmiar androgenów jest konieczny by rozpoznać zespół wielotorbielowatych jajników. Jakkolwiek by nie było, należy zakładać, że postępowanie kliniczne w przypadku kobiet z i bez nadmiaru androgenów powinno być inne.

U kobiet z PCOS stwierdza się też najczęściej zaburzenia metaboliczne jak nieprawidłowy wynik testu obciążenia glukozą, przypadłości też towarzyszy często nadwaga lub otyłość, a niekiedy również zespół metaboliczny. Ważne jest też to, że rozpoznanie PCOS musi zostać poprzedzone wykluczenie innych możliwych przyczyn zaburzeń owulacji i hiperandrogenizmu takich jak choćby:

  • hiperprolaktynemia,
  • niedoczynność tarczycy,
  • zaburzenia funkcji nadnerczy  (tutaj trzeba uważać, bo w przebiegu PCOS niekiedy obserwuje się podwyższony poziom hormonów nadnerczy).