Dyskomfort po produktach zbożowych - czy winny jest gluten?

Węglowodany stanowią ważny składnik diety sportowców i osób obciążonych dużym wysiłkiem fizycznym. Odpowiednio wysoka ich podaż może wspomagać rozwój ogólnie pojętej formy sportowej i sprzyjać uzyskiwaniu lepszych wyników. Nie ulega wątpliwości, iż znaczenie ma nie tylko ilościowe spożycie, ale także jakościowy dobór źródeł tego makroskładnika. Najbardziej polecane są pełnoziarniste produkty zbożowe takie jak ryż brązowy, ciemne pieczywo czy makarony. Niestety wiele osób po tego typu pokarmach doświadcza dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego. Zdaniem niektórych dietetyków i trenerów przyczyną powyższych dolegliwości jest gluten. Warto zastanowić się czy faktycznie taka jest geneza problemu.

Przeczytaj koniecznie:

Wątpliwości dotyczące produktów zbożowych.


Problematyczne fruktany

Produkty zbożowe są źródłem nie tylko glutenu, ale także innych składników, które mogą wywoływać problemy trawienne. Znakomitym przykładem są fruktany, czyli polimery fruktozy „zakończone cząsteczką” glukozy. Podzielić je można na dwie podgrupy:

  • podgrupę polimerów krótkołańcuchowych, zwanych fruktooligosacharydami (zawierają mniej niż 10 cząsteczek fruktozyu),
  • podgrupę inulin o wyższym stopniu polimeryzacji.

Związki te mogą powodować podobne dolegliwości jak te pojawiające się po spożyciu laktozy przez osoby, które słabo tolerują ten cukier. Fruktany po spożyciu przechodzą w niezmienionej postaci do niższych odcinków jelita i poprzez swoje właściwości osmotyczne powodują nagromadzenie płynów w jego świetle, czemu towarzyszy przyspieszeniem motoryki jelitowej. W ten sposób przyczyniają się do powstawania biegunek. Dodatkowo fruktany rozkładane są przez bakterie jelitowe do związków elementarnych czemu towarzyszy produkcja gazów – i tak powstają wzdęcia. Fruktany są bardziej problematyczne dla osób, które nie tolerują fruktozy.

Obfitym źródłem fruktanów są zboża takie jak: pszenica, jęczmień, owies, oraz otrzymane z nich produkty – zwłaszcza pełnoziarniste. To m.in. dlatego po spożyciu wspomnianych pokarmów wiele osób doświadcza problemów jelitowych – i nie ma to wtedy nic wspólnego z glutenem. Dodatkowo fruktany obecne są także w warzywach takich jak cebula, czosnek, por, cykoria, szparagi, sałata, słonecznik, karczochy. Jeśli doświadczamy podobnych problemów trawiennych po spożyciu chleba żytniego razowego i po spożyciu dużej ilości to wiele wskazywać może na to, iż słabo tolerujemy właśnie fruktany. Warto wiedzieć, iż wspomniane związki znaleźć też można w przetworzonej żywności, również w tej oznaczonej mianem „dietetycznej”. Inulina jest popularnym dodatkiem do jogurtów, wyrobów cukierniczych, produktów dla sportowców i osób odchudzających się.

Wnioski

Problemy jelitowe po spożyciu produktów zbożowych wbrew pozorom wcale nie muszą być dowodem na nietolerancję glutenu czy też na nadwrażliwość na ten składnik. Często przyczyną problemu jest słaba tolerancja fruktanów. W takich wypadkach nieprzyjemne dolegliwości pojawiają się zwłaszcza po produktach otrzymanych z żyta, pszenicy i owsa, a raczej nie występują przy konsumpcji ryżu czy kaszy gryczanej. Oczywiście jeśli pojawiają się problemy pokarmowe – należy tak zmodyfikować dietę by wykluczyć produkty będące ich źródłem, a w razie potrzeby – zasięgnąć porady lekarza lub przynajmniej dietetyka. Warto jednak zachować pewną powściągliwość w dorabianiu dodatkowych ideologii do występującego problemu.

 

Źródła: Sapone i wsp. 2011. Divergence of gut permeability and mucosal immune gene expression in two gluten-associated conditions: celiac disease and gluten sensitivity. BMC Med. 9;9: 23. Biesiekierski i wsp. 2013. No effects of gluten in patients with self-reported non-celiac gluten sensitivity after dietary reduction of fermentable, poorly absorbed, short-chain carbohydrates. Gastroenterology. 145: 320-8.e1-3 Gibson i wsp.2007. Review article: Fructose malabsorption and the bigger picture. Aliment. Pharmacol. Ther. 25: 349–363. 21. Shepherd i Gibson. 2006. Fructose malabsorption and symptoms of irritable bowel syndrome: Guidelines for effective dietary management. J. Am. Diet. Assoc. 106: 1631–1639