Przegląd informacji na temat antyoksydantów. Część III: beta karoten i witamina A

Witamina A (retinol), podobnie jak witamina E, należy do związków rozpuszczalnych w tłuszczach. Jej źródłem jest pożywienie pochodzenia zwierzęcego oraz beta karoten z owoców i warzyw, który przy udziale enzymu dioksygenazy b-karotenowej daje retinal. Retinal z kolei redukowany następnie jest do retinolu.

Działanie antyoksydacyjne witaminy A i beta karotenu uzależnione jest od ciśnienia cząsteczkowego tlenu: przy fizjologicznych jego stężeniach związki te wchodzą  w reakcje z rodnikami nadtlenkowymi (i innymi reaktywnymi formami tlenu) i mogą tym samym hamować oksydację lipidów, chroniąc błony komórkowe przed destrukcją. Wykazują one także działanie ochronne względem organelli komórkowych, takich jak mikrosomy i mitochondria.

Wg dostępnej literatury wysokie spożycie żywności bogatej w beta karoten i inne karotenoidy wpływa korzystnie na nasze zdrowie i może chronić przed wybranymi formami raka. Z drugiej strony badania,  w których stosowano preparaty zawierające duże dawki beta karotenu przeprowadzone na palaczach i osobach  narażonych na szkodliwe działanie azbestu wykazały, że suplementacja zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów płuc. Związane jest to najprawdopodobniej z faktem, iż - jak wspomniałem - dla aktywności antyoksydacyjnej witaminy A i beta karotenu istotne jest ciśnienie cząsteczkowe tlenu. Wysokie parcjalne stężenie tlenu występuje w nabłonku dróg oddechowych i sprzyjać może prooksydacyjnej aktywności wyżej wymienionych związków. Przy wysokiej dostępności reaktywnych form tlenu zawartych np. w dymie papierosowym,  skutki wysokiej podaży beta karotenu mogą być wysoce niekorzystne.

Odpowiednie spożycie witaminy A jest niezbędne dla właściwego funkcjonowania organizmu i zachowania zdrowia. O ile jednak zwiększanie zalecanego dziennego spożycia witamin: C i E zazwyczaj nie niesie istotnych zagrożeń, a nieraz przynosi korzyści, to stosowanie wysokich dawek retinolu i beta karotenu jest nie tylko nieuzasadnione, ale może okazać się  niebezpieczne. Pewna rozbieżność w wynikach badań dotyczących wpływu suplementacji wyżej wymienionymi związkami i wysokim spożyciem produktów żywnościowych będących naturalnym ich źródłem, skłaniać powinna do bazowania na konwencjonalnej żywności  i takiej kompozycji diety by zapewnić należyte spożycie witaminy A, beta karotenu i innych karotenoidów.

Przeczytaj także:

Przegląd informacji na temat antyoksydantów. Część I: witamina C

Przegląd informacji na temat antyoksydantów. Część II: witamina E

beta-carotene: friend or foe?Omaye ST, Krinsky NI, Kagan VE, Mayne ST, Liebler DC, Bidlack WR. Epidemiologic evidence for beta-carotene and cancer prevention.van Poppel G, Goldbohm RA. Carotenoids in cancer, mastalgia, and AIDS: prevention and treatment--an overview.Santamaria L, Bianchi-Santamaria A, dell'Orti M. Modulation of cell proliferation and cell cycle regulators by vitamin E in human prostate carcinoma cell lines.Venkateswaran V, Fleshner NE, Klotz LH. The beta-carotene and retinol efficacy trial (CARET) for chemoprevention of lung cancer in high risk populations: smokers and asbestos-exposed workers.Omenn GS, Goodman G, Thornquist M, Grizzle J, Rosenstock L, Barnhart S, Balmes J, Cherniack MG, Cullen MR, Glass A, et al. Carotenoids and genomic stability.Collins AR.