Żywność ultraprzetworzona od lat jest kojarzona przede wszystkim z większym ryzykiem otyłości, cukrzycy typu 2 czy chorób sercowo-naczyniowych. Coraz więcej badań sugeruje jednak, że jej wpływ może wykraczać poza samą masę ciała. Naukowcy zwracają uwagę, że sposób odżywiania może oddziaływać również na strukturę i funkcjonowanie mięśni, nawet jeśli masa mięśniowa pozornie pozostaje podobna.
Czym jest żywność ultraprzetworzona?
Do żywności ultraprzetworzonej zalicza się produkty, które oprócz podstawowych składników zawierają liczne dodatki technologiczne, takie jak emulgatory, barwniki, aromaty, wzmacniacze smaku czy substancje poprawiające trwałość. Są one zwykle gotowe do spożycia lub wymagają jedynie krótkiego podgrzania.
Do tej grupy należą między innymi słodzone płatki śniadaniowe, napoje gazowane, słodycze, chipsy, ciastka, fast foody, gotowe pizze czy wiele wysoko przetworzonych dań instant. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt przetworzony jest niekorzystny. Jogurt naturalny, konserwy warzywne czy pieczywo pełnoziarniste również są produktami przetworzonymi, ale nie zalicza się ich do kategorii żywności ultraprzetworzonej według klasyfikacji NOVA.
Jak przebiegało badanie?
Badanie objęło ponad 600 osób w wieku około 60 lat. Wszyscy uczestnicy byli wolni od choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych i biodrowych, choć należeli do grupy zwiększonego ryzyka jej rozwoju. Celem projektu było określenie, jakie czynniki stylu życia mogą chronić stawy przed zmianami zwyrodnieniowymi.
Badacze oceniali sposób żywienia uczestników oraz wykonywali rezonans magnetyczny mięśni uda. Dzięki temu mogli dokładnie określić ilość tłuszczu zgromadzonego wewnątrz mięśni, czyli tzw. infiltrację tłuszczową mięśni.
Więcej ultraprzetworzonej żywności, więcej tłuszczu w mięśniach
Analiza wykazała wyraźną zależność między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a zawartością tłuszczu w mięśniach ud. Im większy udział takich produktów w codziennej diecie, tym większa była infiltracja tłuszczowa mięśni.
To ważna obserwacja, ponieważ mięśnie nie składają się wyłącznie z włókien mięśniowych. Wraz z wiekiem lub pod wpływem niekorzystnych czynników część przestrzeni pomiędzy nimi może być stopniowo zajmowana przez tkankę tłuszczową. Choć masa mięśni może pozostać podobna, ich zdolność do generowania siły i sprawnego wykonywania pracy może się pogarszać.
Dlaczego tłuszcz w mięśniach ma znaczenie?
Jakość mięśni nie zależy wyłącznie od ich wielkości. Coraz częściej zwraca się uwagę na skład tkanki mięśniowej. Większa ilość tłuszczu wewnątrz mięśni wiąże się z gorszą siłą, mniejszą sprawnością ruchową oraz większym ryzykiem ograniczeń funkcjonalnych u osób starszych.
W omawianym badaniu naukowcy zwracali szczególną uwagę na mięśnie uda, ponieważ odgrywają one kluczową rolę w stabilizacji stawu kolanowego. Ich osłabienie może zwiększać obciążenie chrząstki stawowej i sprzyjać rozwojowi zmian zwyrodnieniowych.
Aktywność fizyczna nie zniwelowała zależności
Jednym z najbardziej interesujących wyników było to, że zależność między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a jakością mięśni utrzymywała się również po uwzględnieniu innych czynników. Badacze skorygowali wyniki między innymi o całkowitą kaloryczność diety, BMI, wiek, czynniki socjodemograficzne oraz poziom aktywności fizycznej.
Nie oznacza to oczywiście, że ćwiczenia przestają być ważne. Regularna aktywność pozostaje jednym z najskuteczniejszych sposobów utrzymania siły mięśni i sprawności. Wyniki sugerują jednak, że nawet osoby aktywne fizycznie mogą odnieść korzyści z ograniczenia ilości żywności ultraprzetworzonej w diecie.
Czy badanie dowodzi związku przyczynowego?
Nie. Opisywana analiza miała charakter obserwacyjny, dlatego pokazuje jedynie współwystępowanie dwóch zjawisk. Nie można na jej podstawie jednoznacznie stwierdzić, że to właśnie żywność ultraprzetworzona bezpośrednio powodowała gromadzenie tłuszczu w mięśniach.
Nie wiadomo również, które elementy diety odgrywały największą rolę. Możliwe, że znaczenie miało jednocześnie niższe spożycie białka, błonnika, witamin i składników mineralnych, większa ilość cukrów prostych, nasyconych kwasów tłuszczowych lub ogólnie gorsza jakość całego modelu żywienia.
Dodatkowo wyniki zostały przedstawione podczas konferencji naukowej, dlatego należy poczekać na pełną publikację opisującą szczegóły metodologii badania.
Jak ograniczyć żywność ultraprzetworzoną?
Nie chodzi o całkowitą eliminację wszystkich gotowych produktów, ale o stopniowe zwiększanie udziału żywności jak najmniej przetworzonej. Dobrym rozwiązaniem jest zastępowanie słodzonych płatków śniadaniowych płatkami owsianymi, napojów gazowanych wodą lub napojami bez dodatku cukru, a gotowych przekąsek owocami, orzechami czy jogurtem naturalnym.
Równie ważne jest odpowiednie spożycie białka oraz regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza trening oporowy, który pomaga utrzymać masę i funkcję mięśni wraz z wiekiem.
Podsumowanie
Nowe badanie sugeruje, że dieta bogata w żywność ultraprzetworzoną może wiązać się z większą ilością tłuszczu zgromadzonego wewnątrz mięśni ud. Zależność tę obserwowano niezależnie od masy ciała, całkowitej kaloryczności diety czy poziomu aktywności fizycznej. Nie oznacza to jednak, że wykazano bezpośredni związek przyczynowy.
Wyniki wpisują się w rosnącą liczbę badań wskazujących, że jakość diety wpływa nie tylko na masę ciała, ale również na jakość tkanki mięśniowej. Potrzebne są jednak kolejne badania, które pozwolą wyjaśnić mechanizmy odpowiedzialne za te obserwacje.
