Kalorie z etykiety to nie wszystko — jelita mogą zmieniać bilans energetyczny

Dlaczego kalorie z etykiety to nie wszystko?

Wartość energetyczną żywności oblicza się zwykle na podstawie zawartości białka, tłuszczów i węglowodanów. To praktyczna metoda, ale nie uwzględnia wszystkich procesów zachodzących podczas trawienia.

Nie każda część pokarmu zostaje wchłonięta w jelicie cienkim. Część trafia do jelita grubego, gdzie jest rozkładana przez bakterie jelitowe. Powstają wtedy między innymi krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które organizm może wchłonąć i wykorzystać jako źródło energii. Oznacza to, że mikrobiota jelitowa również uczestniczy w pozyskiwaniu kalorii z pożywienia.

Więcej błonnika, mniej przyswojonej energii

Naukowcy porównali dwa sposoby żywienia zdrowych dorosłych. Pierwszy opierał się na produktach mniej przetworzonych, bogatych w błonnik i skrobię oporną. Drugi przypominał typową dietę zachodnią, zawierającą mniej tych składników i więcej produktów przetworzonych. Uczestnicy stosujący dietę zachodnią przyswajali średnio o 116 kcal dziennie więcej.

Co ciekawe, dieta bogatsza w błonnik zwiększała aktywność bakterii jelitowych i produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Mimo to całkowita ilość energii wchłanianej przez organizm była mniejsza.

Wynik pokazuje, że większa aktywność mikrobioty nie musi oznaczać większego przyswajania kalorii. Liczy się również to, ile energii organizm wchłonie na wcześniejszych etapach trawienia.

Ile energii dostarczają nam bakterie jelitowe?

Aby dokładniej opisać te procesy, naukowcy opracowali model matematyczny DAMM, który uwzględnia trawienie, wchłanianie i metabolizm mikroorganizmów.

Według jego wyliczeń:

• około 140 kcal dziennie może pochodzić z krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych wchłanianych w jelicie grubym;
• stanowi to około 7,4% całkowitej przyswajanej energii;
• około 85% dostępnej energii jest pozyskiwane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, a pozostałe 15% w dolnym.

Są to szacunki modelu, a nie stałe wartości obowiązujące każdego człowieka. Model DAMM lepiej od tradycyjnych obliczeń przewidywał ilość energii rzeczywiście przyswojonej przez uczestników badania.

Co z tego wynika dla codziennego odżywiania?

Badanie pokazuje, że dwa jadłospisy o podobnej deklarowanej kaloryczności nie muszą dostarczać organizmowi identycznej ilości energii.

Znaczenie mają między innymi błonnik, skrobia oporna, struktura produktów i sposób ich przetworzenia. Wpływają one zarówno na przebieg trawienia, jak i na to, czym odżywiają się bakterie jelitowe.

Nie oznacza to jednak, że etykiety produktów są bezużyteczne albo że można dokładnie obliczyć różnicę w przyswajaniu kalorii na podstawie samej ilości błonnika.

Wartość energetyczna żywności to przybliżenie, a rzeczywista ilość przyswajanej energii zależy również od procesów zachodzących w jelitach. Nowy model może w przyszłości pomóc w opracowywaniu bardziej spersonalizowanych zaleceń żywieniowych, ale na razie pozostaje narzędziem badawczym.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy dwie osoby mogą przyswoić różną ilość kalorii z tego samego posiłku?

Tak. Ilość przyswojonej energii może zależeć od sposobu trawienia, składu mikrobioty jelitowej i właściwości samego jedzenia. Nie oznacza to jednak, że różnice są zawsze duże lub możliwe do dokładnego przewidzenia.

Czy kalorie podawane na opakowaniach są niedokładne?

Wartości energetyczne na etykietach są szacunkami opartymi na standardowych metodach obliczeniowych. Są przydatne do porównywania produktów, ale nie odzwierciedlają idealnie ilości energii przyswajanej przez każdą osobę.

Dlaczego błonnik wpływa na ilość przyswajanych kalorii?

Błonnik nie jest trawiony w taki sam sposób jak większość węglowodanów. Część trafia do jelita grubego, gdzie bakterie przekształcają go w krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Skład i struktura posiłku mogą też wpływać na dostępność innych składników odżywczych.

Czy dieta bogata w błonnik oznacza automatycznie mniej przyswojonych kalorii?

Nie zawsze. W opisanym badaniu uczestnicy stosujący dietę bogatą w błonnik przyswajali średnio o 116 kcal dziennie mniej niż osoby na diecie zachodniej. Nie oznacza to jednak, że każda dieta wysokobłonnikowa przyniesie identyczny rezultat.

Czy bakterie jelitowe dostarczają organizmowi dodatkowej energii?

Tak. Podczas fermentacji niektórych składników pokarmowych bakterie wytwarzają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które organizm może wykorzystać jako źródło energii. W modelu DAMM oszacowano ten wkład na około 140 kcal dziennie, ale nie jest to uniwersalna wartość.

Czy żywność wysoko przetworzona dostarcza więcej kalorii niż nieprzetworzona?

Nie można tego stwierdzić dla wszystkich produktów. Jednak stopień przetworzenia może wpływać na to, jak łatwo organizm trawi i wchłania składniki odżywcze. Znaczenie mają również zawartość błonnika, struktura produktu i jego skład.

Czy probiotyki mogą zmienić ilość kalorii przyswajanych z jedzenia?

Mikrobiota uczestniczy w pozyskiwaniu energii z pokarmu, ale opisane badanie nie dowodzi, że przyjmowanie probiotyków pozwala w przewidywalny sposób zmieniać liczbę przyswajanych kalorii. Nie można więc wyciągać z niego takich zaleceń.

Co wyniki badania oznaczają w praktyce?

Przede wszystkim pokazują, że liczy się nie tylko deklarowana kaloryczność, ale także jakość i struktura żywności. Produkty bogate w błonnik, takie jak warzywa, owoce, pełne ziarna i rośliny strączkowe, pozostają wartościowym elementem zróżnicowanej diety. Nie ma natomiast potrzeby przeliczania posiłków według wyników tego pojedynczego badania.