Antybiotyki odgrywają kluczową rolę w leczeniu infekcji, ale coraz częściej naukowcy zwracają uwagę na ich obecność poza gabinetami lekarskimi i hodowlami zwierząt. Nowe badanie przeprowadzone w Brazylii pokazuje, że pozostałości tych substancji mogą trafiać do rzek, osadów dennych, a nawet ryb przeznaczonych do spożycia. Co szczególnie niepokoi badaczy, część wykrytych związków może utrzymywać się w środowisku przez długi czas, a ich wpływ na ekosystemy wodne wciąż nie jest do końca poznany.
Co odkryli naukowcy?
Badacze analizowali wodę, osady denne oraz ryby żyjące w rzece Piracicaba w Brazylii. Sprawdzano obecność 12 powszechnie stosowanych antybiotyków należących do różnych grup leków.
Najwięcej zanieczyszczeń wykrywano podczas pory suchej. Gdy poziom wody spada, substancje zanieczyszczające stają się bardziej skoncentrowane, przez co łatwiej je wykryć. Antybiotyki znaleziono zarówno w wodzie, jak i w osadach dennych. Niektóre z nich osiągały stężenia wyższe niż notowane wcześniej w podobnych badaniach prowadzonych w innych częściach świata.
Niepokojące odkrycie w rybach
Jednym z najważniejszych wyników było wykrycie chloramfenikolu w rybach odławianych przez lokalnych rybaków. To szczególnie istotne, ponieważ stosowanie chloramfenikolu u zwierząt przeznaczonych do produkcji żywności jest w wielu krajach zakazane ze względu na potencjalne działania niepożądane i kwestie bezpieczeństwa żywności.
Badanie nie wykazało, że spożywanie takich ryb stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia konsumentów. Wyniki pokazują jednak, że pozostałości leków mogą trafiać do organizmów wodnych i przedostawać się do łańcucha pokarmowego.
Czy natura może pomóc?
Naukowcy postanowili sprawdzić, czy pewna pływająca roślina wodna – Salvinia auriculata – może pomagać usuwać antybiotyki z wody. Wyniki były obiecujące. W przypadku jednego z badanych antybiotyków roślina usuwała nawet ponad 95% zanieczyszczeń w ciągu kilku dni. Gorzej radziła sobie jednak z innymi substancjami, które okazały się bardziej trwałe.
Badanie pokazało również, że sytuacja jest bardziej skomplikowana, niż mogłoby się wydawać. Choć roślina zmniejszała ilość antybiotyków w wodzie, czasami wpływała jednocześnie na sposób ich pobierania przez ryby.
Dlaczego naukowcy są zaniepokojeni?
Problem nie dotyczy wyłącznie samych antybiotyków. Obecność tych substancji w środowisku może sprzyjać rozwojowi oporności bakterii na leczenie.
To właśnie zjawisko antybiotykooporności jest dziś uznawane za jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny. Im częściej bakterie mają kontakt z niewielkimi ilościami antybiotyków, tym większa szansa na pojawienie się szczepów odpornych na leczenie.
Dodatkowo badacze zaobserwowali, że niektóre antybiotyki mogą powodować uszkodzenia materiału genetycznego u ryb, co pokazuje, że skutki zanieczyszczenia mogą wykraczać poza samą obecność leków w wodzie.
Podsumowanie
Badanie pokazuje, że antybiotyki stosowane przez ludzi i zwierzęta nie znikają całkowicie po użyciu. Część z nich trafia do środowiska wodnego, gdzie może gromadzić się w osadach i organizmach żywych. Choć naukowcy testują naturalne sposoby ograniczania tego problemu, rozwiązanie wymaga przede wszystkim ograniczania zanieczyszczeń u źródła.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Skąd antybiotyki trafiają do rzek?
Mogą pochodzić między innymi ze ścieków komunalnych, hodowli zwierząt, akwakultury oraz spływów z terenów rolniczych.
Czy antybiotyki znaleziono w rybach przeznaczonych do jedzenia?
Tak. W badaniu wykryto chloramfenikol w rybach odławianych przez lokalnych rybaków.
Czy spożywanie takich ryb jest niebezpieczne?
Badanie nie oceniało bezpośrednio ryzyka dla konsumentów. Pokazało jednak, że pozostałości antybiotyków mogą trafiać do organizmów wodnych.
Czym jest antybiotykooporność?
To zdolność bakterii do przetrwania pomimo stosowania antybiotyków, które wcześniej skutecznie je zwalczały.
Czy rośliny mogą usuwać antybiotyki z wody?
Niektóre gatunki wykazują taki potencjał, jednak skuteczność zależy od rodzaju substancji i warunków środowiskowych.
Czy problem dotyczy tylko Brazylii?
Nie. Pozostałości antybiotyków w środowisku wodnym wykrywano również w wielu innych krajach świata.
Źródła:
Integrated approach for assessing and mitigating antibiotic contamination in natural waters using bioaccumulation and phytoremediation https://link.springer.com/article/10.1186/s12302-025-01275-7
Treści prezentowane na naszej stronie mają charakter edukacyjny i informacyjny. Dokładamy wszelkich starań, aby były one merytorycznie poprawne. Pamiętaj jednak, że nie zastąpią one indywidualnej konsultacji ze specjalistą, która jest dostosowana do Twojej konkretnej sytuacji.
