ChatGPT i podobne chatboty coraz częściej zastępują tradycyjne wyszukiwarki. Młodzi ludzie pytają je nie tylko o naukę czy codzienne problemy, ale również o zdrowie, alkohol i substancje psychoaktywne. Z badania przeprowadzonego przez naukowców z Rutgers University wynika, że ponad 32% młodych dorosłych korzystało ze sztucznej inteligencji, aby uzyskać informacje dotyczące używania substancji psychoaktywnych. Eksperci zwracają jednak uwagę, że odpowiedzi AI, nawet jeśli brzmią wiarygodnie, mogą zawierać błędy.
Dlaczego młodzi ludzie pytają AI o alkohol i narkotyki?
Chatboty są dostępne przez całą dobę, odpowiadają szybko i pozwalają zadawać pytania, które niektórym osobom trudno byłoby skierować do lekarza lub bliskich. Mogą więc wydawać się wygodnym źródłem informacji na tematy budzące wstyd, niepokój lub ciekawość.
W badaniu obejmującym niemal 1000 osób w wieku 18–29 lat ponad jedna trzecia respondentów przyznała, że korzystała z generatywnej sztucznej inteligencji w sprawach związanych z substancjami psychoaktywnymi. Najczęściej szukano informacji o zagrożeniach i konsekwencjach ich używania.
Około połowa osób korzystających z AI w tym celu robiła to przynajmniej raz w miesiącu. Pokazuje to, że dla części młodych dorosłych chatbot nie jest jedynie narzędziem używanym z ciekawości, lecz regularnym źródłem wiedzy.
Czy odpowiedzi ChatGPT o substancjach psychoaktywnych są wiarygodne?
Uczestnicy badania oceniali narzędzia AI jako pomocne, wiarygodne i godne zaufania. To ważna obserwacja, ponieważ poczucie zaufania do odpowiedzi nie oznacza, że zawarte w niej informacje są poprawne.
Chatbot może przedstawić nieaktualne dane, pominąć istotne zagrożenia albo udzielić zbyt ogólnej odpowiedzi. Problem polega również na tym, że błędna informacja może być sformułowana pewnie i przekonująco, przez co trudno ją rozpoznać bez sprawdzenia źródeł.
W przypadku alkoholu, narkotyków i leków takie pomyłki mają szczególne znaczenie. Informacje dotyczące ryzyka zdrowotnego, uzależnienia czy interakcji różnych substancji powinny być dokładne i uwzględniać indywidualną sytuację danej osoby.
Badacze nie sprawdzali jednak bezpośrednio poprawności odpowiedzi chatbotów ani tego, czy korzystanie z AI prowadziło do ryzykownych zachowań. Wskazali przede wszystkim na potrzebę dalszych badań nad tym, jak młodzi ludzie rozumieją i wykorzystują uzyskiwane informacje.
Kto najczęściej korzysta z AI w takich sprawach?
W analizowanej grupie częściej po informacje dotyczące substancji psychoaktywnych sięgali mężczyźni oraz czarnoskórzy uczestnicy badania.
Autorzy sugerują, że różnice te mogą mieć związek z dostępem do opieki zdrowotnej, zaufaniem do specjalistów, obawą przed oceną lub sposobem poszukiwania informacji. Badanie nie pozwala jednak ustalić, które z tych czynników rzeczywiście odpowiadają za zaobserwowane różnice. Wyniki pokazują, że chatboty mogą odgrywać coraz większą rolę w edukacji zdrowotnej, szczególnie w tematach, o których ludzie niechętnie rozmawiają bezpośrednio.
Jak bezpiecznie korzystać z AI, szukając informacji o zdrowiu?
Sztuczna inteligencja może pomóc zrozumieć podstawowe pojęcia, wyjaśnić trudny tekst medyczny lub przygotować pytania do specjalisty. Nie powinna jednak być jedynym źródłem informacji przy podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia.
W praktyce warto sprawdzać ważne odpowiedzi w wiarygodnych źródłach, takich jak strony instytucji zdrowia publicznego czy materiały przygotowane przez specjalistów. Szczególną ostrożność należy zachować wobec odpowiedzi, które zapewniają o całkowitym bezpieczeństwie określonej substancji albo nie wspominają o możliwych zagrożeniach.
Jeżeli pytanie dotyczy własnego zdrowia, objawów po użyciu substancji lub problemów z kontrolowaniem ich używania, właściwym źródłem pomocy jest lekarz lub specjalista leczenia uzależnień. W nagłej sytuacji zdrowotnej należy skorzystać z pomocy medycznej, zamiast czekać na odpowiedź chatbota.
Co wynika z badania?
Ponad jedna trzecia młodych dorosłych uczestniczących w badaniu korzystała z AI w poszukiwaniu informacji o substancjach psychoaktywnych, a wielu respondentów wysoko oceniało wiarygodność takich narzędzi. Nie wiadomo jednak, czy uzyskane odpowiedzi były poprawne i jak wpływały na późniejsze decyzje użytkowników. AI może być pomocnym punktem wyjścia do zdobywania wiedzy, ale nie zastępuje rzetelnych źródeł medycznych ani konsultacji ze specjalistą.
Najczęstsze pytania (FAQ)
O co najczęściej pytają chatboty?
Uczestnicy najczęściej poszukiwali informacji o ryzyku i konsekwencjach używania substancji psychoaktywnych. Badanie nie przedstawia szczegółowego zestawienia wszystkich zadawanych pytań.
Czy ChatGPT zawsze podaje prawdziwe informacje o zdrowiu?
Nie. Chatboty mogą popełniać błędy, korzystać z nieaktualnych informacji lub pomijać ważne szczegóły. Dlatego istotne odpowiedzi dotyczące zdrowia warto weryfikować.
Czy można ufać AI w kwestiach dotyczących narkotyków i alkoholu?
AI może dostarczać ogólnych informacji, ale nie należy traktować jej odpowiedzi jako ostatecznej oceny bezpieczeństwa. Szczególnie ważne jest sprawdzanie informacji dotyczących zagrożeń zdrowotnych i interakcji substancji.
Dlaczego młodzi ludzie wybierają chatboty zamiast lekarza?
Możliwymi powodami są łatwa dostępność, szybkość odpowiedzi i większy komfort zadawania wrażliwych pytań. Omawiane badanie nie ustaliło jednak jednoznacznie motywacji wszystkich użytkowników.
Czy AI może zastąpić lekarza lub specjalistę uzależnień?
Nie. Może pomagać w zrozumieniu informacji, ale nie zastępuje indywidualnej oceny zdrowia, diagnozy ani profesjonalnej pomocy.
Jaki jest najważniejszy wniosek z badania?
Młodzi dorośli coraz częściej traktują AI jako źródło informacji o substancjach psychoaktywnych i mają do niej duże zaufanie. Dlatego szczególnie ważne jest krytyczne sprawdzanie odpowiedzi dotyczących zdrowia.
