PCOS czyli zespół policystycznych jajników - kluczowe informacje - cz. I

PCOS, czyli zespól policystycznych jajników, to najczęstsze zaburzenie hormonalne dotykające kobiety w wieku rozrodczym i zarazem najbardziej pospolita przyczyna zaburzeń płodności. Co ciekawe, o ile dziś diagnoza PCOS stawiana jest dość często, to jeszcze dwie dekady temu mało kto niej nie słyszał. Warto pochylić się na chwilę nad etiologią i metodyką rozpoznawania tego skomplikowanego zespołu zaburzeń i objawów oraz zwrócić uwagę na żywieniowe aspekty postępowania terapeutycznego.

Przeczytaj koniecznie:

Fitnessowa sylwetka a zaburzenia miesiączkowania - część I

 

Skąd się bierze PCOS?

Etiologia PCOS nie jest do końca poznana, wyróżnia się jednak szereg czynników mogących sprzyjać jego powstawaniu o czym więcej napiszę w dalszej części artykułu. Z pewnością kluczowe znaczenie mają w tej materii czynniki hormonalne takie jak:

  • nadmierne wydzielanie testosteronu,
  • nadmierna produkcja luteotropiny,
  • nadmiar insuliny.

Wspomniane powyżej hormony oddziałują na jajniki, co skutkuje zaburzeniem ich struktury i funkcji. Przykładowo nadmierna produkcja androgenów skutkuje zaburzeniami owulacji i powstawaniem  zmian torbielowatych w jajnikach. Nie ma jednak pewności czy ten proces wynika z zaburzeń w wydzielaniu gonadotropin, czy też jest następstwem zaburzeń steroidogenezy w jajnikach jak i w nadnerczach. Faktem jest, iż u około 70 - 75% kobiet z PCOS stwierdza się nadmierne wydzielanie LH, (dokładnie zwiększeniu ulega częstotliwość pulsacyjnych sekrecji LH oraz ich nasilenie). Produkcja FSH dla odmiany pozostaje na stałym poziomie przez cały cykl menstruacyjny. Innymi słowy obserwuje się zaburzenie stosunku LH/do FSH.

Skutki zaburzeń hormonalnych

By zrozumieć powyższe okoliczności warto mieć na uwadze, że LH stymuluje komórki tekalne jajnika do nasilonej produkcji androstenedionu i testosteronu. W zespole jajników policystycznych obserwuje się również zwiększone aktywności  insulinopodobnych czynników wzrostu. Bardzo często omawianej tutaj przypadłości towarzyszy insulinoopornośc. Jest ona regułą u kobiet otyłych, a w przypadku prawidłowej masy ciała stwierdza się ją w co drugim lub najrzadziej co trzecim przypadku. Konsekwencją insulinooporności jest między innymi dalsze przybieranie na wadze oraz... nasilenie objawów PCOS. Insulinooporności zazwyczaj towarzyszy  hiperinsulinemia, która przyczynia się do nasilenia syntezy androgenów w jajnikach zwiększając aktywność 17α – hydroksylazy, enzymu, który warunkuje przekształcenie progesteronu w 17-OH progesteron, a następnie w androstenedion.

Dodatkowo, w przypadku PCOS ze względu na wymienione powyżej uwarunkowania hormonalne dochodzi także do spadku estradiolu. Estradiol natomiast wpływa na aktywności globuliny wiążącej hormony płciowe (SHGB). Niski poziom estradiolu powoduje że aktywność SHGB jest mniejsza co dodatkowo sprawia, iż poziom wolnych androgenów wzrasta. I również w tej materii obserwuje się zjawisko błędnego koła, gdzie skutki zaburzeń hormonalnych dodatkowo je pogłębiają.

Osobnym zagadnieniem w przypadku PCOS są zaburzenia płodności. Ich etiologia jest akurat prosta: niższy poziom FSH przy podwyższonym poziomie wolnego testosteronu hamuje proces wzrostu pęcherzyków Graffa co prowadzi do zatrzymania owulacji. W efekcie zajście w ciąże staje się bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Niestety u większości kobiet z PCOS stwierdza się tzw FOH, czyli czynnościowy hiperandrogenizm jajnikowy (z ang.: Functional Ovarian Hyperandrogenism), a u niemal połowy występuje FAH, czyli czynnościowy hiperandrogenizm nadnerczowy (z ang.: Functional Adrenal Hyperandrogenism ). Oba zaburzenia rzutują na przebieg schorzenia, jego diagnostykę oraz leczenie.

Uwarunkowania dziedziczne

Chcąc odnieść się do etiopatogenezy PCOS należy wziąć pod uwagę uwarunkowania genetyczne. Uważa się, że tendencja do wystąpienia tego zespołu zaburzeń może być dziedziczna. Nie ma jednak zgodności co do tego jakie geny prowadzą do rozwoju zespołu policystycznych jajników. Póki co obstawia się pakiet genów odpowiedzialnych za nadzorowanie steroidogenezy, a także geny powiązane z produkcją insuliny i czynników wzrostowych. Niekiedy PCOS występuje też w przebiegu innych zaburzeń hormonalnych, choćby przy hiperprolaktynemii.  Te aspekty także winny zostać wzięte pod uwagę.