Stworzymy dla Ciebie

Indywidualny plan Dietetyczny

Sprawdź ofertę

Poznaj nasz nowy

Kalkulator kalorii

Wypróbuj go
Forum

Stworzymy dla Ciebie

Indywidualny plan Dietetyczny

Sprawdź ofertę

Poznaj nasz nowy

Kalkulator kalorii

Wypróbuj go
Artykuły
Sklep

Gluten – zmartwienie tylko dla osób z celiakią?

Gluten – zmartwienie tylko dla osób z celiakią?
Celiakia i nadwrażliwość na gluten nadal często używane są jako synonimy. Niemniej jednak w literaturze naukowej od pewnego czasu funkcjonuje termin: nadwrażliwość na gluten niezwiązana z celiakią (ang. Non-Celiac Gluten Sensitivity, w skrócie NCGS), odnoszący się do kondycji występującej w rzeczywistości znacznie powszechniej niż celiakia. W niniejszym artykule postaram się odpowiedzieć na tytułowe pytanie oraz na inne interesujące pytania dotyczące stosowania diety bezglutenowej, m.in. dlaczego przestrzeganie diety niezawierającej glutenu może u niektórych osób nie przynosić pożądanych efektów.

Autor artykułu:

Łukasz Kowalski jest doktorantem w Katedrze Dietetyki Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW. Prowadzi indywidualne konsultacje i seminaria dietetyczne. Jest także autorem kilkudziesięciu artykułów dotyczących żywienia i aktywności fizycznej opublikowanych w czasopismach, takich jak: Kulturystyka i Fitness Sport dla Wszystkich, Fitness Authority oraz Muscular Development.

kontakt: http://180rekompozycja.pl

Powszechność występowania celiakii i NCGS

Celiakia jest chorobą autoimmunizacyjną, charakteryzującą się trwałą nietolerancją glutenu. Przypadłość ta prawdopodobnie dotyczy 1-2% populacji ogółem. Z kolei NCGS według publikacji Sapone i wsp., 2010 i 2011 może występować nawet 5 razy częściej niż celiakia i dotyczyć 6-7% populacji ogółem. W przypadku NCGS konsumpcja pokarmów zawierających gluten może wywoływać objawy zbliżone do obserwowanych u pacjentów z celiakią: bóle brzucha, egzema, bóle głowy, „zamglony umysł”, zmęczenie, biegunki, depresja, anemia, drętwienie rak i nóg oraz bóle stawów (według obserwacji poczynionych w Center for Celiac Research and Treatment). Wymienione objawy zdecydowanie mogą zmniejszać komfort życia, ale również ich występowanie może utrudniać kształtowanie sylwetki i poprawianie wyników sportowych.

W oparciu o wnioski z wspomnianych publikacji niestety obecnie brakuje obiektywnych testów diagnostycznych NCGS. W powszechnie stosowanych testach oceniana jest najczęściej jedynie reakcja układu odpornościowego na alfa-gliadynę. Wzrost przeciwciał może być stymulowany przez inne komponenty glutenu i pszenicy, m.in. gamma i omega gliadynę, gluteninę oraz aglutyninę z kiełków pszenicy, co ostatnio zostało potwierdzone w badaniu Vojdani i wsp., 2013. Nadal wartościowym narzędziem pozwalającym diagnozować NCGS pozostaje dieta eliminacyjna.

Konsekwencje związane z konsumpcją glutenu przy celiakii lub NCGS

Procesy zapalne wywoływane przez przeciwciała przeciw komponentom glutenu i pszenicy mogą stanowić przyczynę dla szeregu chorób autoimmunizacyjnych, włączając cukrzyce typu I, chorobę Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów a także chorób, w których w efekcie autoimmunizacji układ odpornościowy zwraca się przeciwko strukturom układu nerwowego (np.: stwardnienie rozsiane).

Przekonujące dowody wspierające przekonanie, że gluten poprzez różne mechanizmy może wywierać negatywny wpływ na układ nerwowy zostały zamieszczone w publikacji przeglądowej: „The gluten syndrome: a neurological disease.” Jednocześnie w ostatnio przeprowadzonym badaniu Vojdani i Tarash, 2013 zaobserwowali silne reakcje między przeciwciałami przeciw antygenom glutenu a białkami układu nerwowego (m.in. białkami móżdżku). Odnotowany wpływ może być warunkowany poprzez zjawisko molekularnej mimikry prowadzące do rozwoju reakcji krzyżowej. W tej sytuacji struktury układu nerwowego ze względu na podobieństwa w sekwencjach aminokwasów mogą być mylnie postrzegane przez układ odpornościowy jako antygeny glutenu. Przypomnę, że móżdżek jest częścią mózgowia odpowiadającą za koordynację ruchów i utrzymanie równowagi ciała.

Często w celu poprawy funkcji poznawczych proponuje się wiele suplementów (np.: olej rybi, miłorząb japoński, lecytyna). Niemniej jednak warto zastanowić się nad mechanizmami mogącymi w danym przypadku stymulować procesy neurodegeneracyjne (np.: oporność insulinowa a w efekcie niestabilny poziom glikemii, zmniejszenie przepływu krwi do mózgu), tak by nie dobierać suplementów zupełnie w ciemno. Jak się okazuje jednym z mechanizmów powodujących procesy neurodegeneracyjne może być również niezdiagnozowana nadwrażliwość na gluten. W takiej sytuacji podaż oleju rybiego lub lecytyny może nie być najskuteczniejszym rozwiązaniem.

Nadwrażliwość na gluten, czy nietolerancja FODMAP?

W ostatnim czasie Biesiekierski i wsp., 2013 przeprowadzili interesujące badanie z udziałem pacjentów ze zdiagnozowanym zespołem jelita nadwrażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome, w skrócie IBS), odnotowujących poprawę objawów po wprowadzeniu diety bezglutenowej. Uczestnicy tego badania byli przekonani, że ich problem stanowi NCGS. Jednakże po zastosowaniu diet eksperymentalnych (uboga w gluten, bogata w gluten i uboga w FODMAP) nie odnotowano u nich wyraźnego związku między konsumpcją glutenu a objawami IBS. Interesujące jest, że wyraźna poprawa objawów występowała u uczestników tego badania po zastosowaniu diety ubogiej w FODMAP. W omawianym badaniu w przypadku diety bogatej w gluten, źródłem glutenu nie były produkty jednocześnie bogate w FODMAP (np.: pszenica, bądź żyto), co pozwoliło na odizolowanie wpływu glutenu od efektów wywieranych przez FODMAP. Wyniki przeprowadzonego badania sugerują, że w znacznej części przypadków nietolerancja FODMAP może być mylnie interpretowana jako nadwrażliwość na gluten, co wymaga potwierdzenia w dalszych badaniach.

W ramach wyjaśnienia, dieta uboga w FODMAP (ang. Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides And Polyols, w skrócie FODMAP) charakteryzuje się niską zawartością składników fermentujących - oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli (tabela z pokarmami o wysokiej i niskiej zawartości FODMAP).

Dieta bezglutenowa w praktyce

Wiele produktów spożywczych może być zanieczyszczonych glutenem (m.in. płatki owsiane, kasza gryczana, bakalie i kawa rozpuszczalna), w związku z czym przestrzeganie diety bezglutenowej stanowi duże wyzwanie. Po części z tego względu aż do 30% pacjentów z NCGS lub celiakią nie odnotowuje wyraźnej poprawy objawów w efekcie przestrzegania diety bezglutenowej.

 Dodatkowo we wspomnianym badaniu Vojdani i Tarash, 2013, autorzy zidentyfikowali nie tylko reakcje między przeciwciałami przeciw antygenom glutenu a antygenami występującymi w organizmie człowieka, ale również antygenami występującymi w pokarmach często konsumowanych przez osoby na diecie bezglutenowej: mleko krowie, mleko czekoladowe, butyrofilina mleka, białka serwatkowe, kazeina, owies, kukurydza, proso, ryż i kawa rozpuszczalna. Zdaniem badaczy przy braku poprawy objawów w efekcie przestrzegania diety bezglutenowej eliminacja wymienionych produktów spożywczych może być zasadna.

Na zakończenie

Osoby bardziej zainteresowane tematem zachęcam do zapoznania się z wykładem Prof. Alessio Fasano: Spectrum of Gluten-Related Disorders: People Shall Not Live by Bread Alone, który wraz ze swoim zespołem badawczym odkrył białko – zonulina, stanowiące klucz do bariery jelitowej i bariery krew-mózg. Jednym ze składników pokarmowych stymulujących wydzielanie zonuliny jest gluten. Prof. Alessio Fasano był również gościem Chrisa w podcaście Revolution Health Radio.

 

 

Źródła: 1) Sapone i wsp. 2010. Differential mucosal IL-17 expression in two gliadin-induced disorders: gluten sensitivity and the autoimmune enteropathy celiac disease. Int Arch Allergy Immunol. 152: 75-80. 2) Sapone i wsp. 2011. Divergence of gut permeability and mucosal immune gene expression in two gluten-associated conditions: celiac disease and gluten sensitivity. BMC Med. 9;9: 23. 3) Vojdani i wsp. 2013. The prevalence of antibodies against wheat and milk proteins in blood donors and their contribution to neuroimmune reactivities. Nutrients. 6: 15-36. 4) Ford. 2009. The gluten syndrome: a neurological disease. Med Hypotheses. 73: 438-40. 5) Vojdani i Tarash. 2013. Cross-Reaction between Gliadin and Different Food and Tissue Antigens. Food and Nutrition Sciences. 4: 20-32. 6) Biesiekierski i wsp. 2013. No effects of gluten in patients with self-reported non-celiac gluten sensitivity after dietary reduction of fermentable, poorly absorbed, short-chain carbohydrates. Gastroenterology. 145: 320-8.e1-3.

W artykule mówimy o: Zdrowie