Stworzymy dla Ciebie

Indywidualny plan Dietetyczny

Sprawdź ofertę

Poznaj nasz nowy

Kalkulator kalorii

Wypróbuj go
Forum

Stworzymy dla Ciebie

Indywidualny plan Dietetyczny

Sprawdź ofertę

Poznaj nasz nowy

Kalkulator kalorii

Wypróbuj go
Artykuły
Sklep

PCOS czyli zespół policystycznych jajników - kluczowe informacje - cz. II

PCOS czyli zespół policystycznych jajników - kluczowe informacje - cz. II
W jednym z poprzednich artykułów omówiłem pokrótce podstawowe aspekty związane z istotną zespołu policystycznych jajników, ze szczególnym uwzględnieniem. Poświęciłem jednak uwagę głównie epidemiologii, etiologii, diagnostyce i objawom tej przypadłość. W niniejszym opracowaniu zwrócę uwagę na zagadnienia dotyczące leczenia PCOS, ze szczególnym uwzględnieniem postępowania żywieniowego.

Leczenie PCOS w praktyce klinicznej

Postępowanie w przypadku kobiet  z zespołem policystycznych jajników jest ukierunkowane na łagodzenie objawów tej przypadłości i zapobieganie długoterminowym, negatywnym jej skutkom. Tak więc leczenie uzależnione winno być od przebiegu choroby i maksymalnie zindywidualizowane. Jak wspomniałem w poprzedniej części artykułu PCOS obejmuje szereg zaburzeń na które składają się:

  • bezpłodność,
  • insulinooporność,
  • otyłość,
  • hirsutyzm.

Leczenie obejmuje zabiegi mające na celu zniwelowanie lub też złagodzenie powyższych nieprawidłowości. Oprócz farmakologii istotne znaczenie w tej materii ma także postępowanie żywieniowe i zmiana trybu życia.

Podejmowane działania farmakologiczne

Działania farmakologiczne obejmują zastosowanie następujących środków:

  • metformina - lek o działaniu hipoglikemizującym, stosowanym w cukrzycy, ale jak się okazuje, dość dobrze sprawdza się w leczeniu PCOS choćby ze względu na to, że w przebiegu tej przypadłości występuje insulinooporność. Badania naukowe wskazują, że dodatkowo stosowanie metforminy pomaga obniżyć poziomu androgenów, wspomaga utratę nadmiernej masy ciała i może przyczynić się do przywrócenia owulacji,
  • klomifen - jest to preparat stosowany w leczeniu niepłodności, wywierający pozytywny wpływ na owulację, w tej materii dość dobrze współdziała z metforminą,
  • cyproteron - środek hormonalny, oparty na pochodnej progesteronu, wykazuje działanie antyandrogenne, gestagenne i przeciwgonadotropowe, dzięki swoim właściwościom nadaje się znakomicie w leczeniu hirsutyzmu. Dodatkowo środek ten może obniżać ryzyko wystąpienia nowotworów endometrium, którymi także zagrożone są kobiety cierpiące na PCOS,
  • rosiglitazon - podobnie jak metformina stosowany jest w leczeniu cukrzycy, ale także może sprawdzać się we wspomaganiu leczenia PCOS zmniejszając negatywne skutki insulinooporności.

To oczywiście przykłady środków farmakologicznych stosowanych w leczeniu zespołu policystycznych jajników. Niekiedy terapia obejmuje włączenie innych środków farmaceutycznych. Należy podkreślić, że zwłaszcza w odniesieniu do leczenia otyłości i insulinooporności bardzo duże znaczenie może mieć postępowanie żywieniowe.

 

Dieta w PCOS

Za pomocą odpowiednich zabiegów żywieniowych dąży się przede wszystkim do obniżenia nadmiernej masy ciała i poprawienia wrażliwości insulinowej. W tej materii dieta ma kluczowe znaczenie. Brakuje niestety ujednoliconych standardów żywienia w przypadku PCOS. Związane jest to z tym, iż przebieg choroby może być różny (z towarzyszącą insulnoopornością i otyłością lub - nie). Generalnie, wielu dietetyków i lekarzy uznaje, że każda dieta skutecznie zmniejszająca nadmiar tkanki tłuszczowej może mieć zastosowanie terapeutyczne w leczeniu zespołu policystycznych jajników. Z drugiej strony, raczej nie należy się ograniczać do tak powierzchownego podejścia do tematu żywienia w tej przypadłości. Warto zoptymalizować postępowanie żywieniowe i oczywiście zadbać o to by dieta była bogata w nieenergetyczne składniki odżywcze.

Kluczowe założenia żywieniowe w PCOS przypadku insulinooporności i otyłości

Chociaż nie zawsze w przypadku PCOS występuje otyłość i insulinoopornośći, to jednak zaburzenia te występują bardzo często. Co więcej, jeśli stwierdza się otyłość, to praktycznie nie ma wielkich szans na to, że nie współistnieje z nią insulinooporność. Kluczowym celem jest więc zmniejszenie masy ciała i poprawa wrażliwości insulinowej. Tak więc dieta w leczeniu PCOS powinna się charakteryzować następującymi cechami:

  • deficyt kaloryczny na poziomie około 15 - 30% całkowitej przemiany materii, (jest to element niezbędny do wywołania redukcji tkanki tłuszczowej, przy czym im większy poziom zatłuszczenia tym deficyt może być również głębszy),
  • niski ładunek glikemiczny pokarmów, (istnieją dowody w postaci badań naukowych, które pokazują, że opieranie posiłków na pokarmach niskoglikemicznych może nie tylko pomagać w poprawie wrażliwości insulinowej i redukcji masy ciała ale także wspomagać proces regulacji cyklu menstruacyjnego),
  • obniżenie spożycia węglowodanów (dieta niskowęglowodanowa może prowadzić do szybkiej poprawy w obrębie funkcjonowania gospodarki insulinowo-glukozowej i sprzyjać efektywnej utracie nadmiernej masy ciała,  nie jest rutynowo polecana w przypadku PCOS, ale istnieje spora ilość badań wskazujących, że sprawdza się znakomicie, nie ma jednak zgodności co do tego, jaki jest optymalny pułap spożycia węglowodanów, w sporej części eksperymentów wprowadzono z powodzeniem dietę ketogenna, są jednak dowody, że również delikatne zmniejszenie udziału węglowodanów - do około 40% dziennej podaży energii - może być korzystne),
  • zwiększenie  spożycia protein, (istnieją pewne dowody wskazujące, że wyższy udział białka w diecie może być korzystny w odniesieniu do... wpływu na nastrój i samoocenę, co jest efektem bardzo ciekawym, wręcz zaskakującym),
  • wyższy udział kwasów jednonienasyconych (istnieją przesłanki by sądzić, iż dieta zasobna w kwasy jednonienasycone korzystnie wpływa na przebieg PCOS sprzyjając szybszej utracie nadmiernej masy ciała),
  • wyższy udział kwasów omega 3 (akurat w materii kwasów omega 3 prowadzone zostały randomizowane eksperymenty kliniczne, w których zaobserwowano, że większe ich spożycie może sprzyjać normalizacji poziomu androgenów we krwi),
  • ograniczenie podaży nabiału i skrobi (akurat te zalecenia nie mają mocnego wsparcia w literaturze, ale w jednym z badań zaobserwowano, że ograniczenie podaży skrobi i produktów mlecznych niosło za sobą korzyści w przypadku kobiet z PCOS, co można spróbować wytłumaczyć wysoką insulinogennością produktów mlecznych).

Ciekawa literatura

Warto nadmienić, iż bardzo ciekawe opracowanie dotyczące zaleceń żywieniowych w leczeniu PCOS stworzyła grupa australijskich naukowców pod kierownictwem dr Morana z University of Adelaide "Dietary composition in the treatment of polycystic ovary syndrome: a systematic review to inform evidence-based guidelines."  Opracowanie to znaleźć można po kliknięciu w poniższy link:

http://www.researchgate.net/publication/235658633_Dietary_Composition_in_the_Treatment_of_Polycystic_Ovary_Syndrome_A_Systematic_Review_to_Inform_Evidence-Based_Guidelines

Dość interesujące w kontekście omawianego zagadnienia są dane zawarte w poniższych publikacjach:

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23444983

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16359551

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4211969/

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4085920/

 

Inne zalecenia żywieniowe

W obiegowych opracowaniach dotyczących postępowania żywieniowego w przypadku leczenie PCOS często można się spotkać z zaleceniami żywieniowymi, które ponoć niosą za sobą rozmaite korzyści. Tutaj wymienić można m.in.:

  • eliminację glutenu,
  • eliminacja produktów zasobnych w kwasy omega 6,
  • wykluczenie produktów przetworzonych technologicznie,
  • włączenie produktów fermentowanych,
  • włączenie naparów ziołowych,
  • wykluczenie warzyw strączkowych,
  • oparcie diety na produktach ekologicznych,
  • wiele innych.

Należy mieć na uwadze, że większość powyższych zaleceń nie ma wsparcia w literaturze naukowej (poza naparami ziołowymi - herbata miętowa ma ciekawe właściwości, o tym w kolejnej części artykułu). Niemniej na rzecz niektórych świadczy prosta logika. Biorąc pod uwagę chociażby, iż w produktach ekologicznych rejestruje się mniejsze ilości niektórych zanieczyszczeń (np. tych wpływających na gospodarkę hormonalną), oparcie na nich diety jest rozwiązaniem zasadnym. Do innych tego typu zaleceń należy jednak podchodzić z powściągliwością.

Jak się odżywiać przy prawidłowej masie ciała i dobrej wrażliwości insulinowej?

Niekiedy zdarza się tak, że w przypadku PCOS nie występuje ani otyłość ani insulinooporność. W takich sytuacjach nie ma konieczności wprowadzania ujemnego bilansu kalorycznego i ograniczania udziału węglowodanów w diecie, warto jednak zwrócić uwagę na ładunek glikemiczny pokarmów, spożycie kwasów omega 3, podaż nabiału. Ważne też jest by dieta była pełnowartościowa.

Podsumowanie

Zarówno odpowiedni dobór leków jak i modyfikacja diety mają kluczowe znaczenie w leczeniu PCOS. Dzięki właściwemu połączeniu zabiegów żywieniowych i farmakologicznych można drastycznie poprawić jakość życia kobiet dotkniętych wspomnianą przypadłością. Należy jednak pamiętać, że w przypadku diety ważne jest też wzięcie pod uwagę indywidualnych możliwości realizacji formułowanych zaleceń. Kwestią ważną jest też zapewnienie wysokiej dostępności pełnego spektrum składników odżywczych. Oprócz postępowania farmakologicznego i  żywieniowego istotne znacznie ma suplementacja - jej zatem poświęcona zostanie ostatnia część artykułu.