Wysoki poziom żelaza może zwiększać łaknienie?

Żelazo jest niezbędnym składnikiem naszej diety. Odpowiednie jego spożycie jest kluczowa dla utrzymania zdrowia oraz dobrej kondycji psychicznej i fizycznej, a braki tego pierwiastka szczególnie mocno odczuwane mogą być przez sportowców i osoby obciążone dużym wysiłkiem. Okazuje się jednak, że żelazo ma prawdopodobnie pewną cechę, która sprawia, iż jego nadmiar może przyczyniać się do zaburzenia kontroli łaknienia potencjalnie zwiększając uczucie głodu.

Przeczytaj koniecznie:

Piwo zwiększa poziom magnezu we krwi

Żelazo – kilka słów wstępu

Żelazo stanowi niezbędny składnik naszej diety, bez którego organizm nie jest w stanie funkcjonować. Pierwiastek ten pełni bardzo ważne funkcje, przede wszystkim wchodzi w skład hemoglobiny i mioglobiny, przez co warunkuje odpowiednie dotlenienie wszystkich tkanek i narządów. Dodatkowo, żelazo współtworzy szereg enzymów, które odpowiedzialne są między innymi za:

  • metabolizm kwasów tłuszczowych,
  • biosyntezę hormonów tkankowych,
  • metabolizm aminokwasów (tryptofanu),
  • transport elektronów.

Dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek wynosi około 10 - 12 mg u mężczyzn i około 16 - 18mg u kobiet. Uprawienie sportu może zwiększać potrzeby ustrojowe, przy czym dotyczy to dużych obciążeń treningowych i głównie dyscyplin wytrzymałościowych.

Źródła żelaza

Żelazo zawarte jest  w wielu pokarmach, zarówno tych pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego. Warto wiedzieć, iż pierwiastek ten może występować w dwóch różnych postaciach: hemowej (takie obecny jest w mięsie w postaci hemoglobiny i mioglobiny) i niehemowej (w produktach roślinnych). Biodostępność żelaza zawartego w produktach pochodzenia roślinnego jest istotnie niższa niż w przypadku mięsa. Przyswajalność tego pierwiastka dodatkowo obniżają  między innymi:

  • fityniany (obecne w produktach zbożowych),
  • szczawiany (obecne m.in. w szpinaku),
  • wapń (obecny w nabiale),
  • wysokie pH.      

Paradoks żelaza

Żelazo jest pierwiastkiem, w przypadku którego możemy mówić o „dymorfizmie płciowym” przynajmniej jeśli chodzi o aspekty związane z podażą i zapotrzebowaniem. Niedobory tego składnika dotyczą przede wszystkim kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza sportsmenek. Do objawów deficytu tego pierwiastka należą:

  • zmiany w obrębie błon śluzowych,
  • zaniki brodawek na języku,
  • biegunka,
  • zmniejszona wydolność organizmu,
  • zaburzenia temperatury ciała,
  • słaba jakość snu,
  • zmniejszona sprawność intelektualna i psychiczna.

Skutkiem braków żelaza jest też anemia.

Nadmiar żelaza natomiast występuje głównie mężczyzn, zwłaszcza osób spożywających duże ilości mięsa. Problem ten staje się coraz bardziej powszechny. Zbyt duża ilość wspomnianego pierwiastka w diecie zaburza wchłanianie innych pierwiastków takich, jak np. cynk, miedź; nadmiar w ustroju natomiast -  zmniejsza odporność organizmu na infekcje, wywołuje uszkodzenie tkanek i narządów, zwiększa ryzyko nowotworów i chorób serca. Do problemów z nadmiarem tego pierwiastka przyczynia się masowe stosowanie suplementów diety zawierających żelazo w składzie.

Nieznane oblicze żelaza – wpływ na łaknienie

Wyniki wstępnych badań przeprowadzonych przez naukowców z Wake Forest Baptist Medical Center na zwierzętach wykazały, że wysokie spożycie żelaza, wpływa hamująco na proces produkcji i uwalniania leptyny.  W ramach eksperymentu samcom myszy przez okres ośmiu tygodni podawano pasze zawierające bądź to bardzo duże, bądź też umiarkowane (mieszczące się w dolnym zakresie potrzeb mysich organizmów) ilości żelaza. Po dwóch miesiącach autorzy badania sprawdzili zawartość żelaza w komórkach tłuszczowych zwierząt oraz porównali stężenia leptyny we krwi w obu grupach myszy. Okazało się, że w porównaniu do myszy z grupy kontrolnej (normalna dawka żelaza), u gryzoni z grupy eksperymentalnej (duża dawka żelaza) zaobserwowano 215% wzrost ilości żelaza czemu towarzyszył 42% spadek ilości leptyny.

Leptyna jest hormonem produkowanym i uwalnianym do krwiobiegu głównie przez komórki tkanki tłuszczowej. Jej rola biologiczna jest niezwykle szeroka i powiązana w dużej mierze z regulacją gospodarki energetycznej organizmu. Leptyna m.in.  informuje mózg o zasobach energetycznych organizmu a jej sekrecja uzależniona jest w dużej mierze od poziomu tkanki tłuszczowej, choć pewien wpływ na jej ma także ilościowy i jakościowy skład diety. Wzrost poziomu leptyny stanowi sygnał dla podwzgórza, iż rezerwy energetyczne są pełne i można zakończyć konsumpcję – efektem jest zmniejszenie łaknienia. Dodatkowo, wysoki poziom leptyny nasila także wydatkowanie energii (przyspiesza metabolizm). W przypadku spadku poziomu tego hormonu następuje efekt odwrotny, a mianowicie pojawia się rosnące uczucie głodu, a wydatkowanie energii ulega obniżeniu.

Wnioski

Wnioski z powyższego badania są dwa. Po pierwsze, wysokie spożycie żelaza może powodować wzrost poziomu tego pierwiastka w komórkach tłuszczowych.  Po drugie, znaczna koncentracja żelaza w adipocytach skutkuje zmianami w wydzielaniu leptyny. Niski poziom leptyny natomiast przyczynia się do zaburzenia mechanizmów kontroli łaknienia. Powyższe badanie zostało przeprowadzone na zwierzętach, ale jego wyniki pokrywają się z obserwacjami prowadzonymi na ludziach, gdzie poziom ferrytyny odwrotnie korelował z poziomem leptyny.