Czy dla zdrowia trzeba całkowicie zrezygnować z czerwonego mięsa? Nowe wyniki dużego amerykańskiego badania sugerują, że niekoniecznie. Najbardziej konsekwentne korzyści obserwowano u osób, które jadły czerwone i przetworzone mięso rzadziej, ale nie zawsze eliminowały je całkowicie. Analiza objęła prawie milion osób i sięgała niemal czterech dekad. Naukowcy sprawdzili, jak różne sposoby odżywiania wiązały się z ryzykiem śmierci z dowolnej przyczyny, a także z powodu chorób serca, nowotworów i udaru.
Mniej czerwonego i przetworzonego mięsa wiązało się z niższym ryzykiem
Najbardziej spójne wyniki dotyczyły osób, które jadły czerwone i przetworzone mięso w małych ilościach.
W porównaniu z uczestnikami spożywającymi go najwięcej osoby z niskim spożyciem miały nieco niższe ryzyko zgonu ogółem, a także śmierci z powodu chorób serca, nowotworów i udaru. W przypadku udaru różnica wynosiła około 4 proc.
Korzyści nie były więc ogromne, ale pojawiały się w wielu analizowanych grupach. Zależność była widoczna między innymi u kobiet i mężczyzn, osób z prawidłową masą ciała, byłych palaczy oraz starszych uczestników.
To ważne, ponieważ wynik nie sugeruje, że jedyną drogą jest całkowite odstawienie mięsa. Bardziej wyraźna była zależność między mniejszym spożyciem czerwonego i przetworzonego mięsa a korzystniejszymi wynikami zdrowotnymi.
A co z białym mięsem?
Osoby jedzące głównie drób lub ryby również w niektórych grupach wypadały korzystniej.
U mężczyzn dieta oparta wyłącznie na białym mięsie wiązała się z około 7 proc. niższym ryzykiem zgonu z dowolnej przyczyny. U osób z prawidłową masą ciała różnica wynosiła około 5 proc. Korzystną zależność obserwowano również u części starszych uczestników.
Wśród osób, które dożyły co najmniej 80 lat, dieta oparta na białym mięsie była ponadto związana z około 9 proc. niższym ryzykiem śmierci z powodu nowotworu.
Nie oznacza to jednak, że białe mięso automatycznie chroni przed rakiem czy chorobami serca. W tej grupie znajdowała się niewielka część wszystkich uczestników, dlatego wyniki wymagają ostrożnej interpretacji.
Dieta wegetariańska nie dawała jednoznacznej przewagi
Jeszcze mniejsza grupa badanych została zaklasyfikowana jako osoby niejedzące mięsa lub stosujące dietę wegetariańską.
W większości analiz nie stwierdzono istotnych różnic w śmiertelności w porównaniu z osobami jedzącymi dużo czerwonego mięsa. Wyjątkiem byli uczestnicy w wieku 50–64 lat, u których dieta wegetariańska wiązała się z około 6 proc. niższym ryzykiem zgonu ogółem.
Autorzy podkreślają jednak, że ta grupa była bardzo mała. Tylko około 0,4 proc. uczestników spełniało przyjętą w badaniu definicję diety bezmięsnej, co ogranicza możliwość wyciągania mocnych wniosków.
Co z tego wynika dla codziennej diety?
Najbardziej praktyczny wniosek jest prosty: ograniczenie czerwonego i szczególnie przetworzonego mięsa może być rozsądnym elementem zdrowej diety.
Nie oznacza to, że każdy musi całkowicie z niego zrezygnować. Badanie sugeruje raczej korzyść wynikającą z ograniczenia ilości, a niekoniecznie całkowitej eliminacji.
W praktyce można częściej wybierać ryby, drób, rośliny strączkowe, tofu lub inne źródła białka, a czerwone mięso traktować jako mniej częsty składnik jadłospisu. Szczególnie warto ograniczać produkty przetworzone, takie jak część wędlin, parówki czy inne wyroby mięsne o wysokim stopniu przetworzenia.
Ważne ograniczenia badania
Choć analiza była bardzo duża i obejmowała wiele lat, nie pozwala udowodnić, że konkretny rodzaj diety bezpośrednio wydłuża życie.
Sposób odżywiania oceniano głównie na początku badania, w 1982 roku. Przez kolejne dekady uczestnicy mogli znacząco zmienić swoje nawyki. Ankieta dotycząca diety była również stosunkowo krótka, dlatego nie pozwalała dokładnie ocenić jakości całego jadłospisu.
Znaczenie ma też fakt, że osoby jedzące mniej czerwonego mięsa mogą różnić się od pozostałych uczestników pod względem aktywności, palenia papierosów, masy ciała czy innych zachowań zdrowotnych. Badacze próbowali uwzględnić te różnice w analizach statystycznych, ale nie można całkowicie wykluczyć ich wpływu.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy czerwone mięso zwiększa ryzyko śmierci?
Badanie wykazało, że osoby jedzące mniej czerwonego i przetworzonego mięsa miały nieco niższe ryzyko zgonu niż osoby spożywające go najwięcej. Była to jednak zależność obserwacyjna, a nie dowód przyczynowo-skutkowy.
Czy trzeba całkowicie zrezygnować z czerwonego mięsa?
Nie wynika to z tego badania. Najbardziej spójne korzyści obserwowano przy ograniczeniu spożycia, a niekoniecznie jego całkowitym wyeliminowaniu.
Czy białe mięso jest zdrowsze?
W niektórych grupach osoby jedzące wyłącznie białe mięso miały niższe ryzyko zgonu. Wyniki nie były jednak jednakowe dla wszystkich uczestników i nie dowodzą, że sam drób lub ryby odpowiadały za tę różnicę.
Czy dieta wegetariańska wydłuża życie?
W tym badaniu nie wykazano wyraźnej przewagi diety wegetariańskiej w całej analizowanej populacji. Grupa wegetarian była jednak bardzo mała, dlatego trudno na tej podstawie wyciągać szerokie wnioski.
Jakie mięso warto ograniczać najbardziej?
Najwięcej powodów do ostrożności dotyczy czerwonego mięsa i szczególnie produktów przetworzonych. Dobrym rozwiązaniem może być częstsze zastępowanie ich rybami, drobiem lub białkiem roślinnym.
Wnioski
Badanie trwające przez dziesięciolecia nie daje podstaw do stwierdzenia, że każdy powinien zostać wegetarianinem. Pokazuje jednak dość czytelny kierunek: mniejsze spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa wiązało się z niewielkim, ale powtarzalnym spadkiem ryzyka śmierci i niektórych chorób. Dla większości osób najbardziej praktycznym rozwiązaniem może być więc niecałkowita rezygnacja z mięsa, lecz większa różnorodność źródeł białka i rzadsze sięganie po czerwone oraz przetworzone produkty mięsne.
