Kilka faktów na temat fosforu, które trzeba znać

Pomimo, iż fosfor jest niezbędnym składnikiem naszej diety, to w dzisiejszych czasach należy raczej starać się obniżać jego spożycie. Dlaczego? Cóż, przyczyn jest co najmniej kilka. Aby je zrozumieć warto przeanalizować kwestię wpływu konsumpcji fosforu na nasze zdrowie oraz omówić jego współdziałanie z innymi składnikami naszej diety.

Przeczytaj koniecznie:

Czy ryby są zdrowe?

 

Skutki niedoboru fosforu

Chociaż niedobór fosforu jest sytuacją bardzo, bardzo rzadką, to w bardzo nielicznych wypadkach może wystąpić, np. w okresie stosowania diet bardzo niskokalorycznych (VLCD). Skutkiem deficytu tego pierwiastka mogą być następujące objawy i zaburzenia:

  • zupełna utrata apetytu,
  • osłabienie siły mięśni,
  • anemia,
  • drętwienie kończyn i parestezje,
  • dolegliwości ze strony aparatu ruchu,
  • krzywica (u dzieci),
  • spadek odporności,
  • obniżenie kondycji kośćca i większe ryzyko złamań.

O powyższych konsekwencjach wspominam jednak raczej w formie ciekawostki, gdyż – jeszcze raz powtórzę – niedobór fosforu jest problemem marginalnie rzadkim.

Ile fosforu dostarczamy wraz z dietą?

W dzisiejszych czasach tak naprawdę mało kto zachowuje umiar w spożyciu pokarmów zasobnych w fosfor głównie dlatego, że jest to pierwiastek niemalże wszechobecny. Szacuje się, że spożycie tego pierwiastka wraz z dietą w krajach rozwiniętych wynosi około 1500 – 2500mg na dobę. To wielokrotnie więcej niż wynoszą wymagania ustrojowe. Szczególnie dużo tego składnika mineralnego spożywają sportowcy, głównie ze względu na wysokie zapotrzebowanie kaloryczne. Tutaj przeciętna podaż mieści się w przedziale od 2000 – 4000mg na dobę. Na szczęście wysiłek fizyczny jest prawdopodobnie czynnikiem, zmniejszającym negatywny wpływ nadmiernej konsumpcji fosforu na zdrowie. Warto jednak mieć na uwadze, że termin „zmniejsza” nie jest tożsamy z terminem „niweluje”. W kwestii wpływ fosforu na organizm liczy się nie tylko jego całkowita podaż wraz z dietą, ale także forma w jakiej występuje i obecność innych substancji wpływających na jego wchłanianie i obrót w organizmie.

Fosfor organiczny i nieorganiczny

Fosfor, który dostarczamy wraz z dietą może mieć bądź to formę organiczną bądź też nieorganiczną. Pierwsza z wymienionych postaci tego pierwiastka obecna jest naturalnie zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego takich jak mięso, nabiał, ryby, podroby czy jaja, jak i w pokarmach pochodzenia roślinnego takich jak nasiona roślin strączkowych, orzechy, wyroby czekoladowe i grzyby. W przetworzonych produktach spożywczych fosfor obecny jest dodatkowo w formie nieorganiczne stanowiącej składnik dodatków do żywności. Poszczególne formy wspomnianego pierwiastka różnią się pomiędzy sobą przyswajalnością.

Fosfor organiczny: wchłanianie i wpływ na organizm

Przykładowo w pokarmach nieprzetworzonych technologicznie, zasobnych w proteiny fosfor w dużej mierze jest związany z białkami oraz innymi cząsteczkami wchodzącymi w skład struktur wewnątrzkomórkowych, które w przewodzie pokarmowym ulegają rozkładowi i wchłanianiu w 30 - 60%. Dodatkowo związki takie jak aluminium, wapń lub kwas nikotynowy obniżają jego wchłanianie, a witamina D – zwiększa pobór z przewodu pokarmowego. Tutaj należy zwrócić uwagę, że fosfor pochodzący z produktów zwierzęcych wchłania się lepiej niż ten występujący w żywności pochodzenia roślinnego, w której obecny jest głównie w formie kwasu fitynowego i fitynianów. Nasz organizm nie jest w stanie samodzielnie uwalniać fosforu z tego typu związków. Warto wiedzieć jednak, że moczenie, fermentacja i kiełkowanie uaktywniają enzym rozkładający kwas fitynowy co drastycznie poprawia biodostępność obecnego w nim fosforu. Generalnie jednak wchłanianie fosforu pochodzenia roślinnego szacuje się na około 10 – 30%. Badania naukowe pokazują, że przy tej samej podaży fosforu z produktów zwierzęcych i z produktów roślinnych, jego poziom w ustroju jest znacznie wyższy w przypadku pierwszej z wymienionych grup pokarmów.