Jak zapobiegać kamicy nerkowej? Badania naukowe

Kamienie nerkowe są niezwykle bolesnym i częstym powodem zgłaszania się chorych do izby przyjęć. Częściej dotyczą mężczyzn, a pierwsze objawy pojawiają się w 3. i 4. dekadzie życia. Większość złogów jest zbudowana z soli wapnia np. szczawianów wapnia, ale także z szczawianów i fosforanów wapnia, samych fosforanów wapnia oraz struwitu. 80% to szczawiany wapnia i/lub fosforany wapnia. 10% to struwit.

Przyczyną 6-7% złogów jest kwas moczowy, a 1-2% cystyna. Kamica nerkowa dotyczy tworzenia się złogów na każdym poziomie odprowadzania moczu, choć najczęściej dotyczą nerek. Każdy pacjent z kamicą nerkową powinien przeprowadzić odpowiednią ocenę uwzględniając skład złogów.  Bez względu na podstawową przyczynę choroby, konieczny jest wymuszony wzrost spożycia płynów, aby osiągnąć dzienną produkcję moczu o objętości 2 litrów. Ryzyko kamicy nerkowej zmniejsza spożywanie wina, piwa i kawy, natomiast zwiększają napoje zakwaszane kwasem ortofosforowym, jak na przykład coca-cola, a także sok grejpfrutowy, jabłkowy i pomidorowy.

Hiperkalciuria - zwiększone wydalanie wapnia z moczem

Ograniczone spożycie wapnia nie jest zalecane w tym przypadku (wbrew zaleceniom obowiązującym jeszcze 10-15 lat temu). Wystąpieniu hiperkalciurii sprzyja duże spożycie sodu (np. sól kuchenna) oraz białka (typowa dieta kulturysty jest wysokobiałkowa). Postępowanie dietetyczne w przypadku hiperkalciurii obejmuje zmniejszenie spożycia sodu (ograniczenie potraw obficie solonych), białka (0.8 – 1 g / kg masy ciała dziennie)  i szczawianów w diecie (np. ich źródła to czekolada, kawa rozpuszczalna, szpinak). Diety o zawartości wapnia ≥ 1 g / dziennie (oraz o niskiej zawartości białka i niskiej zawartości sodu) mogą chronić przed tworzeniem się kamieni w hiperkalciurii. Ograniczenie soli w diecie jest przydatne w ograniczaniu wydalania wapnia z moczem, a zatem może być pomocne w pierwotnej i wtórnej prewencji kamicy nerkowej. Niska zawartość białka zmniejsza kalciurię i może być przydatna w zapobieganiu kamieniom i zachowaniu masy kostnej. Kwasy tłuszczowe omega-3 i otręby różnego pochodzenia zmniejszają kalciurię, ale ich wpływ na powstawanie kamieni jest nieznany. Napoje dla sportowców nie zwiększają ryzyka powstawania kamieni.

duża podaż sodu w diecie  => zmniejszenie reabsorpcji sodu i wtórnie wapnia (a więc zwiększone ich wydalanie w moczu)

Podaje się tu tlenek, asparginian lub cytrynian magnezu (200-400 mg dziennie u dorosłych) oraz witaminę B6 (50-150 mg dziennie).

Hiperoksaluria - zwiększone wydalanie szczawianów z moczem

Zalecana jest dieta uboga w szczawiany. Bogate źródła szczawianów stanowią rabarbar, szczaw, kapusta włoska, czekolada, kawa rozpuszczalna, kakao, coca-cola, orzechy, szpinak, truskawki. Podaż wapnia powinna oscylować w granicach 800-1200 mg / dzień dla dorosłych. Diety bogate w szczawiany i/lub ubogie w wapń zwiększają wydalanie szczawianów z moczem. Ograniczenie spożycia białka może zmniejszyć wydalanie szczawianu z moczem, chociaż dieta wegetariańska może prowadzić do zwiększenia stężeń szczawianów w moczu. Dodanie otręb do diety ubogiej w szczawiany hamuje jej pozytywny wpływ na wydalanie szczawianów. Z kolei owoce i warzywa z reguły nie prowadzą do zwiększenia ilości szczawianów w moczu. Przyjmowanie pirydoksyny (witaminy B6) zmniejsza wydalanie szczawianów (dawkowanie od 75 do 450 mg dziennie). Jan Duława: „Jony wapnia wiążą szczawiany w przewodzie pokarmowym, zapobiegając w ten sposób ich wchłanianiu. Wykazano, że nawet 20-krotne zwiększenie szczawianów w diecie nie zwiększa ich wydalania w moczu, jeżeli dieta zawiera przynajmniej 4 g wapnia/dobę. Wynika z tego, że dieta ubogowapniowa należy do czynników ryzyka kamicy nerkowej”. Nie należy stosować nadmiernych ilości witaminy C oraz D.

Hiperurykozuria - zwiększone wydalanie kwasu moczowego

U pacjentów z kamieniami nerkowymi wapniowymi sugeruje się ograniczenie spożycia białka i puryn (co powinno zmniejszyć wydalanie kwasu moczowego), chociaż nie zostało to jednoznacznie udowodnione.

Hipocytraturia - niedobór cytrynianów w moczu

Cytryniany wykazują aktywność wiążącą (chelatorową) w stosunku do wapnia, hamując akumulację szczawianów wapnia i fosforanów wapnia. Podawanie alkalicznych soli cytrynianowych (cytrynianiu potasu lub cytrynianiu potasowo-magnezowego) jest zalecane do leczenia kamicy nerkowej z hipocytraturią, chociaż przestrzeganie tego leczenia jest ograniczone przez działania niepożądane (zaburzenia żołądkowo-jelitowe) i koszty. Zwiększone spożycie owoców i warzyw (z wyjątkiem tych o wysokiej zawartości szczawianów) zwiększa wydalanie cytrynianu i wiąże się ze znaczną ochroną przed ryzykiem tworzenia się kamieni. Cytrusy (cytryny, pomarańcze, grejpfruty i limonka) i melon są naturalnymi źródłami dietetycznego cytrynianu, a kilka badań wykazało, że te owoce i / lub ich soki mogą zwiększać poziom cytrynianu w moczu.

Temat znacznie przekracza ramy tego opracowania. W każdym przypadku należy skontaktować się z lekarzem i ustalić z jakim rodzajem kamieni mamy do czynienia.

 

Źródła: 1. Oliver A. Leach, Gijs I. van Boxel “Choroby wewnętrzne” wydanie 4 2. Tomasz WRÓBLEWSKI, Antoni WYSTRYCHOWSKI „Hiperkalciuria” http://www.wple.net/plek/numery_2011/numer-2-2011/107-113.pdf 3. Prezioso D1, Strazzullo P, Lotti T, Bianchi G, Borghi L, Caione P, Carini M, Caudarella R, Ferraro M, Gambaro G, Gelosa M, Guttilla A, Illiano E, Martino M, Meschi T, Messa P, Miano R, Napodano G, Nouvenne A, Rendina D, Rocco F, Rosa M, Sanseverino R, Salerno A, Spatafora S, Tasca A, Ticinesi A, Travaglini F, Trinchieri A, Vespasiani G, Zattoni F; CLU Working Group „Dietary treatment of urinary risk factors for renal stone formation. A review of CLU Working Group” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26150027 4.  Jan Duława „Czynniki rozwoju kamicy nerkowej” Klinika Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach https://journals.viamedica.pl/forum_nefrologiczne/article/download/10432/8902 5.  lek. med. Katarzyna Gadomska-Prokop „Leczenie zachowawcze kamicy układu moczowego” http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?1254 6. Kumas, Abbas, Aster ; “ Robbins. PATOLOGIA” II wydanie